تاریخ انتشار : دوشنبه 5 مرداد 1405 - 18:57
کد خبر : 5107

پژوهش جدید با تلسکوپ جیمز وب

راز سوخت تمام‌نشدنی سیاه‌چاله‌ها فاش شد/ سامانه بازیافت کیهانی کشف شد

راز سوخت تمام‌نشدنی سیاه‌چاله‌ها فاش شد/ سامانه بازیافت کیهانی کشف شد
پژوهش جدید با تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان می‌دهد گازی که بر اثر فوران‌های سیاه‌چاله به بیرون رانده می‌شود، در فضا سرد شده و دوباره به شکل رشته‌هایی به درون سیاه‌چاله سقوط می‌کند و یک «سامانه بازیافت کیهانی» خودپایدار ایجاد می‌کند که معمای سوخت تمام‌نشدنی این غول‌های کیهانی را توضیح می‌دهد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری خبرهای آینده، رصد کهکشان NGC 4696 آشکار ساخته که میدان‌های مغناطیسی چگونه به گاز یاری می‌رسانند تا تکانه زاویه‌ای خود را از دست بدهد و به درون یک دیسک چرخان فرو بیفتد و سرانجام سیاه‌چاله را تغذیه کند. این یافته نشان می‌دهد سیاه‌چاله‌ها از رهگذر چنین چرخه‌ای، رشد کهکشان‌ها را تحت کنترل دارند.

به نقل از وایرد، گمان می‌رود تقریباً هر کهکشان عظیم در گیتی، در قلب خود یک ابرسیاه‌چاله با جرمی از میلیون‌ها تا میلیاردها برابر خورشید جای داده باشد. سیاه‌چاله‌ها با بلعیدن ماده گرداگرد خود فربه می‌شوند، اما هم‌زمان فوران‌های سهمگین انرژی را نیز به بیرون پرتاب می‌کنند. این فوران‌ها گاز پیرامون را داغ می‌کنند و در نتیجه تولد ستارگان تازه را عقب انداخته و بر رشد کل کهکشان اثر می‌گذارند.

این پدیده دیرزمانی است که برای محققان به صورت یک معما درآمده است. وقتی سیاه‌چاله فوران‌هایی آزاد می‌کند و گاز دوروبر خود را می‌گدازد، گازی که در شرایط عادی باید بلعیده شود به نقاط بسیار دور پراکنده می‌شود. با این وصف، چرا سیاه‌چاله‌ها «سوختشان تمام نمی‌شود» و کماکان به بالیدن ادامه می‌دهند؟

برای تبیین این معما، پژوهشگران این فرضیه را پیش نهادند: گازی که در اثر حرارت به بیرون تراوش یافته، سرانجام در فضای میان‌ستاره‌ای سرد شده و به پیکره‌های باریکی به نام رشته متراکم می‌گردد. سپس این رشته‌ها بار دیگر به سوی سیاه‌چاله سقوط می‌کنند.

مطالعه‌ای تازه، دانشمندان را به تأیید این انگاره نزدیک‌تر ساخته است. گروهی بین‌المللی به رهبری جولی هلاواچک-لاروندو، استاد دانشگاه مونترال، کهکشان مرکزی NGC 4696 در خوشه قنطورس را رصد کرده و پیوند میان چنین رشته‌هایی و سیاه‌چاله مرکزی آن را به نمایش گذاشته است.

کهکشان NGC 4696 حدود ۱۴۵ میلیون سال نوری از زمین فاصله دارد. این کهکشان پیش‌تر نیز به طور گسترده مطالعه شده و از جمله، ساختاری مارپیچی و S شکل پیرامون سیاه‌چاله مرکزی آن کشف گردیده بود. برای این پژوهش، تیم تحقیقاتی پهنه مرکزی کهکشان را به مدت تقریبی هشت ساعت با طیف‌نگار فروسرخ نزدیک تلسکوپ جیمز وب رصد کرد. این مشاهدات به وضوحی دست یافتند که امکان بازشناسی ساختارهایی با پهنای تنها ۳۰ سال نوری را میسر می‌ساخت. برای درک بهتر این مقیاس، چنانچه کهکشانی با گستردگی ۳۰۰ هزار سال نوری را به اندازه یک زمین فوتبال کوچک کنیم، این وضوح هم‌سنگ آن است که بتوانیم یک تیله بر روی این زمین را از فاصله ۵۰ کیلومتری تشخیص دهیم.

حرکت رصدشده گاز نشان داد ساختار مارپیچی S شکل در حقیقت یک دیسک چرخان از گاز است که گرد سیاه‌چاله می‌چرخد. قطر این دیسک نزدیک به ۸۰۰ سال نوری است و گاز تحت تأثیر گرانش عظیم سیاه‌چاله با سرعتی چند صد کیلومتر بر ثانیه در حال دوران است. پژوهشگران اختلاف سرعتی در حدود ۶۰۰ کیلومتر بر ثانیه را میان دو لبه مقابل دیسک اندازه‌گیری کردند.

مشاهدات همچنین فاش ساختند که رشته‌ها، مرکب از گاز فشرده‌شده، مستقیماً به لبه دیسک فرو می‌ریزند. گاز در طول این رشته‌ها جریان می‌یابد، در دیسک تلنبار می‌شود و سرانجام به مثابه «سوخت» در دسترس سیاه‌چاله نهاده می‌گردد. برای نخستین بار، تمامی این مسیر به طور مستقیم دیده شده است.

علاوه بر رصدها، تیم پژوهشی شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای نیز ترتیب داد که به نظریه‌ای درباره نحوه حرکت این گاز به سوی سیاه‌چاله انجامید. به هنگام فروافتادن گاز رشته‌ای به سمت سیاه‌چاله، میدان‌های مغناطیسی کشیده‌شده همانند طناب رفتار می‌کنند و با اعمال گشتاور، وامی‌دارند که گاز بخشی از تکانه زاویه‌ای خود را از کف بدهد. در نتیجه، گاز به جای پراکندگی، به درون دیسک سقوط می‌کند.

شبیه‌سازی‌ها همچنین آشکار ساختند دیسکی که رشته‌های گازی در حال سقوط را پذیرا می‌شود، در گذر زمان جهت ثابتی ندارد. از آنجا که گاز رشته‌ای از سوهای گوناگون وارد می‌گردد، محور دیسک دستخوش نوسان و تغییر جهت شده و در پی آن، سوی فوران‌های انرژی نیز دگرگون می‌شود. این فرآیند سبب می‌گردد فوران‌ها پهنه مرکزی خوشه کهکشانی را به گونه‌ای یکنواخت‌تر گرما ببخشند، به جای آنکه انرژی خویش را تنها در یک راستا متمرکز کنند. بدین ترتیب، از سرد شدن افراطی گاز جلوگیری به عمل می‌آید.

پژوهشگران همچنین خاطرنشان می‌سازند در کهکشان‌های مرکزی دیگر خوشه‌ها، آنجا که سیاه‌چاله‌هایشان فوران‌های انرژی بسی نیرومندتری تولید می‌کنند، این فوران‌ها احتمالاً چندان پرانرژی‌اند که اساساً دیسک گازی شکل نگیرد و گاز در حالتی آشفته بر جای بماند. به بیانی دیگر، شدت فعالیت یک سیاه‌چاله می‌تواند به طرز بنیادین رفتار گاز گرداگرد آن را دگرگون سازد.

اکنون پژوهشگران کاوش برای یافتن شواهدی دال بر وجود سامانه‌های مشابه بازیافت کیهانی در دیگر کهکشان‌ها را شتاب بخشیده‌اند.

راز سوخت تمام‌نشدنی سیاهچاله‌ها فاش شد

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.