تاریخ انتشار : یکشنبه 4 مرداد 1405 - 13:01
کد خبر : 5019

دانشمندان: به مدل‌های ماده تاریک نزدیک می‌شویم

راز پادماده کهکشانی؛ آیا پوزیترون‌ها از راه شیری می‌گریزند؟

راز پادماده کهکشانی؛ آیا پوزیترون‌ها از راه شیری می‌گریزند؟
ستاره‌شناسان برای نخستین بار نشانه‌هایی از سیگنال‌های پادماده را در فراسوی کهکشان راه شیری شناسایی کرده‌اند؛ کشفی که می‌تواند تولید پوزیترون در کهکشان را بسیار بیشتر از برآوردهای پیشین نشان دهد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری خبرهای آینده، دهه‌هاست که ستاره‌شناسان درباره جمعیت عظیم ذرات پادماده یا پوزیترون‌ها که با الکترون‌ها برخورد کرده و در تابش پرتوهای گاما در اطراف مرکز کهکشان ما نابود می‌شوند، دچار سردرگمی هستند.

مسئله اینجاست که منابع اخترفیزیکی شناخته‌شده قادر به توضیح تعداد پوزیترون‌های تولیدشده در راه شیری نیستند و اکنون دو فیزیکدان شواهدی را گزارش کرده‌اند که ممکن است این معما را بغرنج‌تر کند.

بر اساس مقاله جدید توماس سیگرت از دانشگاه یولیوس ماکسیمیلیان وورتسبورگ آلمان و هیروکی یوندا از دانشگاه کیوتوی ژاپن، احتمال دارد برای نخستین بار اثر پرتو گامای نابودی ماده-پادماده در بیرون از کهکشان راه شیری ردیابی شده باشد.

پادماده در فیزیک نوین، ماده‌ای با خاصیت دیامغناطیسی است که ذرات بنیادین آن از پادذره‌ها یا جفت‌های کوانتومی ذرات عادی تشکیل شده است. پادذره‌ها در مدل استاندارد، مفهومی مخالف ذرات زیراتمی سازنده مواد به شمار می‌روند. میزان بسیار ناچیزی پادماده به‌طور روزانه در شتاب‌دهنده‌های ذرات تولید می‌شود که مجموع آن از چند نانوگرم فراتر نمی‌رود. به دلیل هزینه‌های گزاف، دشواری فنی و ناپایداری پادماده در مجاورت ماده، تاکنون تولید آن در ابعاد ماکروسکوپی میسر نشده است.

از نظر تئوری، یک ذره و پادذره مقابل آن جرم یکسان اما بار الکتریکی متضاد دارند. برای نمونه، پروتون بار مثبت و پادپروتون بار منفی دارد. برخورد هر ذره با پادذره متقابلش به نابودی هر دو می‌انجامد و نتیجه آن افزایش فوتون‌های پرانرژی (پرتو گاما) یا نوترینوهاست.

ستاره‌شناسان می‌گویند دست‌کم یک موقعیت نشان می‌دهد که برخی پوزیترون‌ها احتمالاً پیش از نابودی، تا فواصل دوری فراتر از قرص راه شیری گریخته‌اند. چنانچه این فرضیه درست باشد، معنایش این است که کهکشان ما به مراتب بیش از تخمین‌های قبلی پادماده تولید می‌کند.

سیگرت در این باره می‌گوید: این نخستین کشف نابودی پوزیترون در خارج از راه شیری خواهد بود. همین نکته به خودی خود نشان می‌دهد که محتوای پوزیترون کهکشان راه شیری بسیار عظیم‌تر از چیزی است که اکنون درون آن رصد می‌شود.

پوزیترون‌ها همتای پادماده‌ای الکترون‌ها هستند؛ جرم و اسپین یکسان اما بار الکتریکی مخالف دارند. برخورد یک پوزیترون و یک الکترون به نابودی متقابل و تولید پرتو گاما با انرژی شاخص ۵۱۱ کیلوالکترون‌ولت می‌انجامد. دهه‌هاست که اخترشناسان مشغول نقشه‌برداری از این تابش در سراسر راه شیری هستند، اما با وجود نقاط داغ نابودی، یک تناقض آزاردهنده باقی مانده: تعداد پوزیترون‌های در حال نابودی بسیار فراتر از توان توضیح منابع متعارف اخترفیزیکی است.

تلسکوپ فضایی INTEGRAL متعلق به آژانس فضایی اروپا بیش از ۲۰ سال (از ۲۰۰۲ تا پایان مأموریت در ۲۰۲۵) آسمان را در طیف پرتو گاما پایش کرد. سیگرت و یوندا هنگام تحلیل مجموعه کامل داده‌های این تلسکوپ برای تهیه دقیق‌ترین نقشه‌های انتشار ۵۱۱ کیلوالکترون‌ولتی راه شیری، متوجه موضوع غیرمنتظره‌ای شدند.

سیگرت توضیح می‌دهد: تلاش کردیم بفهمیم چه عاملی می‌تواند خطا ایجاد کند. داده‌ها را به بازه‌های سه‌ساله تقسیم کردیم، تصاویر حاصل را با هم مقایسه نمودیم و سپس مجموعه‌های تجمیعی سه، شش، نه‌ساله و الی آخر ساختیم. سیگنال‌ها همواره حضور داشتند و با گذشت زمان بر اهمیتشان افزوده شد؛ چیزی که از یک سامانه پس‌زمینه انتظار ندارید.

متقاعدکننده‌ترین سیگنال به نظر می‌رسد از «کمپلکس C» نشأت می‌گیرد؛ ابری عظیم از گاز هیدروژن که به سمت قرص راه شیری در حال سقوط است. سیگنال آزمایشی دیگری نیز از جریان ماژلانی، نوار گازی که پشت ابرهای ماژلانی بزرگ و کوچک در چرخش به دور راه شیری قرار دارد، شناسایی شد.

انتظار نمی‌رود هیچ‌یک از این نواحی به خودی خود پوزیترون قابل توجهی تولید کنند، که این امر نشان می‌دهد ذرات احتمالاً پیش از نابودی به آنجا سفر کرده‌اند. نویسندگان معتقدند ذرات شاید از خود راه شیری گریخته باشند، اما این فرضیه معمای تازه‌ای می‌آفریند.

سیگرت می‌افزاید: پوزیترون‌ها برای نابودی مؤثر باید بسیار کُند باشند. تصور مرسوم که پادماده همه چیز را به شدت نابود می‌کند، در فضا مصداق ندارد. بنابراین اگر پوزیترون‌ها برای نابودی نیاز به سرعت پایین داشته باشند، اساساً نباید بتوانند از کهکشان بگریزند. این یعنی کسری از پوزیترون‌ها در انرژی‌های بالاتر وجود دارند که از راه شیری خارج می‌شوند تا در گاز جریان ماژلانی کند شده و نابود گردند. این فرار کاملاً غیرمنتظره بود.

اگر این تفسیر صحیح باشد، ممکن است یکی از قدیمی‌ترین معماهای پادماده را عمیق‌تر ساخته باشد. ستاره‌شناسان با مشاهده محل نابودی، تولید پوزیترون کهکشان را برآورد می‌کنند. چنانچه بخشی از پوزیترون‌ها پیش از نابودی بگریزند، تولید واقعی بسیار بالاتر از تخمین‌های کنونی است. سیگرت و یوندا برآورد می‌کنند راه شیری احتمالاً ۱۰۰ تردسیلیون پوزیترون در ثانیه تولید می‌کند که ۲ تا ۳ برابر بیشتر از تخمین‌های دیگر است.

سیگرت اذعان دارد: انتشار در اینجا جالب است، اما به گمانم خاستگاه پوزیترون‌های در حال نابودی شگفت‌انگیزتر است. ما اکنون نیز برای توضیح شمار بالای پوزیترون‌ها در راه شیری با دشواری روبروییم. اگر معلوم شود تعدادشان حتی بیشتر است، منابع متعارف اخترفیزیکی از توضیح آن بازمی‌مانند.

این یافته‌ها هنوز با درجه‌ای از عدم قطعیت همراهند. قوی‌ترین سیگنال به سطح ۴ سیگما رسیده، یعنی تقریباً یک در ۱۵ هزار احتمال که حاصل یک نوسان آماری باشد. فیزیک برای اثبات یک کشف به قطعیت ۵ سیگما نیاز دارد. سیگرت به وجود سیگنال نابودی واقعی اطمینان دارد، اما تأکید می‌کند مشاهدات آتی برای سنجش دقیق قدرت سیگنال ضروری است.

رصدهای بعدی با طیف‌سنج و تصویرساز کامپتون ناسا (COSI) که برای پرتاب در ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده، باید بتواند واقعی بودن این «نشانه‌های وسوسه‌انگیز» را تأیید کرده و به ردیابی زادگاه پوزیترون‌های کهکشان راه شیری یاری رساند.

در صورت تأیید، این یافته‌ها یکی از دیرینه‌ترین اسرار پادماده نجومی را پیچیده‌تر کرده و تبیین‌های مرسوم اخترفیزیکی را به مرز توان خود نزدیک‌تر می‌کنند.

سیگرت در پایان خاطرنشان کرد: در نقطه‌ای، برای توجیه این شمار پوزیترون ناچاریم مدل‌های نامتعارف ماده تاریک، همچون ذرات سبک ماده تاریک را وارد معادلات کنیم.

این پژوهش در مجله Astronomy & Astrophysics منتشر شده است.

احتمال کشف سیگنال‌های پادماده ورای راه شیری برای اولین بار

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.